Dieta lekkostrawna: zasady, co jeść i czego unikać, przykładowy jadłospis
Sedno
Dieta lekkostrawna (łatwostrawna) to modyfikacja zwykłej diety, która oszczędza przewód pokarmowy. Ogranicza tłuszcz, błonnik i ostre przyprawy. Potrawy gotuje się w wodzie lub na parze, dusi bez obsmażania albo piecze w folii, a je się 4–5 małych posiłków dziennie. Nie jest dietą odchudzającą. Zakres i czas diety ustala lekarz lub dietetyk, a przy chorobie przewlekłej to część leczenia, nie samodzielny wybór.
Na czym polega dieta lekkostrawna?
Opiera się na czterech zasadach, z których każda zmniejsza obciążenie żołądka i jelit:
- mniej tłuszczu i błonnika,
- łagodne techniki kulinarne, bez smażenia,
- 4–5 małych posiłków o stałych porach,
- brak ostrych przypraw, potraw wędzonych i marynowanych.
Dieta łatwostrawna to ta sama dieta, a obie nazwy są poprawne. Od diety podstawowej, przeznaczonej dla osób zdrowych, różni się tym, że oszczędza przewód pokarmowy i łagodzi dolegliwości.
Bywa stosowana, by zapobiec utracie masy ciała, na przykład w leczeniu onkologicznym. Błonnik nie znika całkiem: Cefarm24 podaje ok. 25 g na dobę, ale z delikatnych źródeł, takich jak młode warzywa, dojrzałe owoce i drobne kasze. Jedz regularnie i dokładnie gryź.
Kiedy stosuje się dietę lekkostrawną?
Gdy zaleci ją lekarz lub dietetyk, najczęściej przy chorobach żołądka i jelit oraz po zabiegach. Akademia NFZ wymienia wśród wskazań:
- wrzody żołądka i dwunastnicy,
- chorobę Leśniowskiego-Crohna,
- nieżyt żołądka,
- zapalenie błony śluzowej jelit lub żołądka,
- choroby przyzębia, na przykład parodontozę,
- leczenie nowotworów,
- infekcje z gorączką,
- okres po operacjach, jeśli zaleci to lekarz,
- przygotowanie do niektórych badań, na przykład kolonoskopii,
- problemy z gryzieniem i trawieniem u osób starszych.
Dietę stosuje się pod kontrolą lekarza lub dietetyka, a posiłki układa według Talerza Zdrowego Żywienia. Lekarz może zalecić tylko wybrane elementy diety i określić, jak długo ją stosować. U dzieci zakres ustala pediatra.
Wzdęcia i biegunki często wiążą się z nietolerancjami pokarmowymi. Trzeba je najpierw rozpoznać, bo dieta lekkostrawna ich nie zastępuje.
Jak przygotowywać posiłki na diecie lekkostrawnej?
Łagodnie: gotuj w wodzie lub na parze, duś bez wcześniejszego obsmażania albo piecz w folii, rękawie lub naczyniu żaroodpornym. Smażenie, grillowanie, obsmażanie, zasmażki i panierki odpadają.
Tłuszcz dodawaj na zimno, do gotowej potrawy. Nie musi całkiem znikać z jadłospisu: problemem bywa jego nadmiar w jednym posiłku, jak zaznacza dietetykwszczecinie.pl. Pomaga też krótka lista składników w daniu, bo łatwiej przewidzieć, po którym produkcie pojawia się dolegliwość.
Potrawy spulchniaj ubitym białkiem jaja albo bułką namoczoną w wodzie lub mleku. Podawaj je ani zbyt gorące, ani zbyt zimne.
Bez parowaru wybieram sitko nad garnkiem z wodą, przykryte pokrywką. Do ryby i warzyw w zupełności wystarcza.
Co jeść na diecie lekkostrawnej?
Wybieraj chude mięso, chude ryby, biały ryż, drobne kasze, ziemniaki, gotowane młode warzywa i dojrzałe owoce w łagodnej postaci.
| Grupa | Produkty zalecane |
|---|---|
| Zbożowe | biały ryż, kasza manna i jaglana, drobne makarony, ziemniaki, białe pieczywo, sucharki, biszkopty |
| Mięso i ryby | kurczak i indyk bez skóry, chude ryby, na przykład dorsz |
| Nabiał | chudy twaróg, kefir, jogurt naturalny, mleko do 2% |
| Jaja | najczęściej zalecane są jajka na miękko lub jajecznica na parze; przy ograniczeniu tłuszczu lekarz może je ograniczyć |
| Warzywa | gotowane młode: marchew, dynia, cukinia |
| Owoce | dojrzałe, bez skórki i pestek: pieczone jabłko, przetarte maliny, banan |
| Tłuszcze | oliwa, olej rzepakowy, dodawane na zimno |
| Zupy | na bulionie warzywnym lub z chudego mięsa |
| Przyprawy | majeranek, tymianek, bazylia, koperek |
Owoce muszą być dojrzałe i pozbawione skórki oraz pestek, najlepiej pieczone albo przetarte. Pieczywo graham można włączyć, jeśli jest dobrze tolerowane, bo jest źródłem błonnika.
Czego unikać na diecie lekkostrawnej?
Wszystkiego, co obciąża trawienie albo drażni śluzówkę żołądka i jelit:
- warzywa wzdymające, na przykład kapusta, brokuły i fasola,
- strączki i orzechy,
- grzyby,
- pełne ziarno: pieczywo razowe, brązowy ryż, gruboziarniste kasze,
- tłuste mięso, wędliny, sery i konserwy,
- potrawy ostre, wędzone i marynowane,
- potrawy smażone i grillowane.
Grillowanie jest wykluczone tak samo jak smażenie. Z napojów trzeba odstawić gazowane, mocną kawę, mocną herbatę i alkohol.
Dietę lekkostrawną trzeba odróżnić od diety przeciwzapalnej. Ta druga opiera się na pełnym ziarnie, strączkach, brokułach i orzechach, czyli na tym, co tutaj jest ograniczane.
Przykładowy jadłospis na diecie lekkostrawnej
Jeden dzień to pięć posiłków i woda:
- Śniadanie: długo gotowana owsianka z musem z dojrzałego owocu albo jajecznica na parze z pszennym pieczywem.
- II śniadanie: chudy twarożek z koperkiem i bułka pszenna.
- Obiad: zupa krem z marchewki oraz gotowany filet z kurczaka z białym ryżem i marchewką.
- Podwieczorek: pieczone jabłko albo kisiel.
- Kolacja: dorsz pieczony w folii z ziemniakami i gotowaną cukinią.
- Woda: co najmniej 1,5 litra w ciągu dnia.
Zupę krem robi się z marchewki ugotowanej w bulionie warzywnym, zmiksowanej na gładko i zabielonej jogurtem naturalnym. Filet z kurczaka gotuje się w wodzie razem z marchewką i podaje z białym ryżem. Smaku dodaje koperek lub majeranek.
Zupę i kurczaka gotowałbym od razu na dwa dni, bo oba dania dobrze znoszą odgrzanie.
Pytania o konkretne produkty
Zasady są proste, wątpliwości budzą konkretne produkty.
Czy ser żółty jest lekkostrawny?
Nie. Tłuste i twarde sery są na liście produktów do unikania. Zamiast nich sięgnij po chudy twaróg, który dobrze komponuje się z koperkiem i białym pieczywem.
Czy płatki owsiane są lekkostrawne?
Tak, jeśli są odpowiednio przygotowane. Sprawdzają się płatki błyskawiczne albo owsianka gotowana długo, do miękkości. Płatki górskie jedzone na surowo, z otrębami i orzechami, są cięższe.
Czy gotowany kalafior jest lekkostrawny?
To zależy od tolerancji. Kalafior należy do warzyw kapustnych i u wielu osób wzdyma. Jeśli po niego sięgasz, wybierz kalafior gotowany do miękkości, rozdrobniony i w małej porcji. Gdy po nim pojawiają się dolegliwości, lepiej go pominąć.
Jakie słodycze można jeść na diecie lekkostrawnej?
Kisiel, galaretki, biszkopty i ciasto drożdżowe. Pasuje do nich też budyń ugotowany na chudym mleku. Pieczywo cukiernicze i kakao znajdują się na liście zabronionych według mp.pl.
Przy konkretnej chorobie lista produktów może się różnić od ogólnej, więc ostatecznie decyduje zalecenie lekarza lub dietetyka.